Osmangazi ilçesi Muradiye Mahallesi’nde, Osmanlı’dan günümüze uzanan devdâhlık sanatı, 60 yaşındaki usta Ertuğrul Şengünalp’in adımlarıyla yaşamaya devam ediyor. Çocuk yaşta başladığı bu meşakkatli el sanatını 53 yıldır aralıksız sürdüren Şengünalp, her gün kilometrelerce koşarak ipek iplik üretiyor.
Devdâhlık; ham ipeğin, tamamen insan gücüne dayalı yöntemlerle ipliğe dönüştürüldüğü, bugün dünyada neredeyse kaybolmuş bir el sanatı olarak biliniyor. Şengünalp, “Bu sanat dev gibi güçlü insanların, dahta koşar gibi sürekli hareket ederek üretim yaptığı bir iştir. Günde 15 ila 20 kilometre koşmadan iplik üretmek mümkün değil” sözleriyle mesleğin zorluğunu anlatıyor.
Gazoz kasalarının üzerinde başlayan yolculuk
Şengünalp devdâhlıkla 7 yaşında tanıştı. Babasının yanında çırak olarak başladığı ilk günleri anlatırken, “Boyum tezgâha yetmiyordu. Altıma gazoz kasaları koyup tahta yerleştirdik. Babam ‘Hadi oğlum’ dedi ve beni bu sanatın içine soktu” diyor.
Bugün hâlâ aynı tezgâhın başında olan Şengünalp, üretim sırasında tezgâh üzerinde bulunan 24 kancaya bağlanan ipliklerle saatlerce koşarak çalışıyor. Yaklaşık 700 gram iplik elde edebilmek için günde en az 6 saat boyunca durmaksızın hareket ediyor.
İpek kazanlarda kaynıyor, renkler hayat buluyor
Üretim yalnızca koşmakla sınırlı değil. Şengünalp, ipliklerin hafta sonları zeytinyağlı sabunlarla kazanlarda kaynatıldığını belirterek, “Bu işlemle ipek böceğinin kozasından kalan serisin temizlenir. Yaklaşık iki saatlik kaynatma sonunda iplik doğal rengine ulaşır” ifadelerini kullandı.
Bu süreçte ipliğin yaklaşık yüzde 25-30 oranında fire verdiğini söyleyen usta, daha sonra ipliklerin 320 farklı renkten oluşan özel kartelaya göre boyandığını kaydederek, “Üretilen ipek iplikler; halk eğitim merkezleri, olgunlaşma enstitüleri ve el sanatlarıyla uğraşan ustalar tarafından kullanılıyor” şeklinde konuştu.
Bursa’dan Japonya’ya uzanan emek
Devdâhlık sanatı, teknolojiye yenik düşse de Şengünalp’in ürettiği iplikler hâlâ yurt dışından talep görüyor. Özellikle Japonya’da geleneksel el sanatlarında bu ipliklerin kullanıldığını belirten Şengünalp, “Japonların ‘İnoye’ adını verdikleri çalışmalarda bizim ipliklerimiz yer alıyor. Bu, emeğin sınır tanımadığını gösteriyor” dedi.
Cumhurbaşkanı’ndan ödül aldı
Ertuğrul Şengünalp, Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatçısı olarak 12 yıldır çeşitli festival ve fuarlarda Bursa’yı temsil ediyor. “Yaşayan İnsan Hazineleri” ödülüne aday gösterilen Şengünalp, Ankara’da düzenlenen törende ödülünü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden aldı.
Bu anı anlatırken duygulanan Şengünalp, “Bu tarif edilemez bir duyguydu. Ama şunu özellikle söylüyorum: Bu ödülü ben almadım; Bursa aldı. Bursa ipekçiliği kazandı” ifadelerini kullandı.
“Bu sanat destek olmazsa benimle bitecek”
Devdâhlık sanatını yeni nesillere aktarmak istediğini vurgulayan Şengünalp, destek çağrısında bulundu. Belediyelerin ve kamu kurumlarının bu sanatın yaşaması için el uzatması gerektiğini belirten usta isim, “Ben bıraktığımda bu sanatı sürdürecek kimse yok. Destek olmazsa 680 yıllık bir miras benimle birlikte yok olacak” dedi.
Şengünalp ayrıca, kendisini ziyaret eden ve destek veren Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın’a teşekkür ederek, “Bu sanatın yaşaması Bursa için çok önemli. Beni asıl mutlu eden de bu değerin fark edilmesi” diye konuştu.
